كتابشناسى
- الف) ثبت مشخصات منابع
- ب) استخراج موضوعات (به صورت درختى)
- ج) تعيين درجه منابع
- د) شناسايى آثار عقلى مشاهير
- ﻫ ) تعيين نسخه برتر
مسئول واحد كتابشناسى: محمدباقر ملكيان
تعريف
نوع اثر, پديدآوران, عنوان, مشخصات چاپ و نشر, زبان و محل نگهدارى، از جمله اطلاعاتى است كه در اين نوع فعاليت شناسايى و ثبت و استفاده و بازيابى آن به شكل رايانهاى و چاپى فراهم مىگردد.
هدف
اطلاعرسانى نسبت به منابع علوم عقلى اسلامى ـ در حد اطلاعات شناسنامهاى ـ به پژوهشگران علوم عقلى و مؤلفان مقالات فرهنگنامه و دائرةالمعارف.
قلمرو
- أ) از جهت منبع؛
- 1. همه منابع علوم عقلى اسلامى، در حدّ امكان: منابع رشتههاى فلسفه، منطق، كلام، عرفان، معرفتشناسى، فلسفههاى مضاف؛
- 2. منابع مهم و تأثيرگذار فلسفى، كلامى و عرفانى غيراسلامى، مرتبط با علوم عقلى اسلامى.
- ب) از جهت زبان: منابع موجود در زبانهاى فارسى، عربى، انگليسى، آلمانى، فرانسوى، اردو، و... ؛
- ج) از جهت كتابخانه: بعضى كتابخانههاى مهم ايران و در صورت امكان، برخى كشورهاى ديگر مثل تركيه، هند، پاكستان و ... .
آمار
كارهاى انجام شده و باقيمانده
- أ) تعداد كتب شناسايى و ثبت اطلاعات شده:
- منابع فارسى و عربى 30000منبع
- منابع غيرفارسى و عربى 10050منبع
لازم به ذكر است كه بيش از 35.000منبع غير فارسى و عربى به صورت غيرمستقيم از طريق كتابشناسىها و كتابنامهها خصوصاً مجموعه Index Islamicus شناسايى و ثبت شده است.
- ب) معادلگذارى أعلام و پديدآوران كتب و مقالات ثبتشده لاتين: اين كار در حال انجام است.
- ت) حروف چينى و مقابله اطلاعات: 95درصد كار حروف چينى اطلاعات مربوط به اين پروژه انجام شده و مقابله اطلاعات حروف چينىشده آغاز گرديده است.
- ث) تهيه برنامه توليد كتاب: در راستاى تبديل اطلاعات حروف چينىشده به كتاب، برنامهاى نرمافزارى به سفارش مركز تهيه شد كه قابليت تبديل اطلاعات را به كتاب دارد.
آمادهسازى جهت انتشار: مرحله آمادهسازى و تحويل اطلاعات به برنامه توليد كتاب و تصحيح نهايى اطلاعات، استخراج نمايهها، فهرستها و موضوعات كلى پس از اتمام كار حروف چينى و مقابله انجام خواهد شد.
نمونههاى عرضه
نمونهای از شناسنامه منبع موضوعنويسی شده
تعريف
مراد از استخراج و ثبت موضوعات منابع، انتخاب عناوين مهم و كلّى رشتههاى مختلف علوم عقلى مطرح شده در هر يك از منابع، در حد معرفى اجمالى محتوايى يك منبع و ثبت آنها به صورت درختى با قابليت استفاده رايانهاى و در قالب كتاب است.
هدف
- أ) قابل استفاده شدن كتابشناسىها، از طريق مشخص ساختن و تفكيك دقيق موضوعات منابع؛
- ب) امكان تعيين دامنه تحقيق از طريق انتخاب موضوعات مورد نظر؛
- ج) دستيابى آسان و سريع به محل درج مطالب منابع.
قلمرو
- أ) منابع مهم در همه رشتههاى علوم عقلى؛
- ب) موضوعات خاص در برخى رشتهها: مثل: موضوع تاريخ فلسفه و موضوعات مشابه آن؛
- ج) منابع فارسى عربى و لاتين.
آمار
أ) تعداد منابع موضوعنويسى شده فارسى و عربى به تفكيك رشته
| تاريخ فلسفه |
2500عنوان |
|
تاريخكلام |
1500عنوان |
| تاريخ عرفان |
3170عنوان |
|
منطق وتاريخ منطق |
700عنوان |
| فلسفه |
231عنوان |
|
كلام |
385عنوان |
| عرفان |
310عنوان |
|
|
|
ب) تعداد منابع موضوعنويسى شدة غير فارسى و غيرعربى
200عنوان كتاب، 160عنوان مجموعه مقاله كه مشتمل بر بيش از 2000مقاله مىباشد.
80% مراحل پژوهش، تصحيح و بازبينى موارد فوق انجام شده است.
ج) كتاب مأخذشناسى تاريخ فلسفه اسلامى با موضوعات تفصيلى
موضوعنويسى و كارهاى تحقيقى مربوط به اين اثر انجام شده و كار در مرحله ورود اطلاعات به برنامه نرمافزارى و سپس برنامه توليد كتاب است. استخراج نمايهها و تكواژهها و بازبينىنهايى از كارهاى باقىمانده است كه نرمافزار مربوط به آن سفارش داده شده است.
اميد مىرود در صورت آمادهسازى برنامه نرمافزارى اين اثر نيز در سال87 جهت چاپ آماده شود.
د) كتاب مأخذشناسى تاريخ عرفان اسلامى
تمام منابع مهم فارسى و عربى و لاتين مرتبط با تاريخ عرفان موضوعنويسى شده است. مراحل مربوط به حروف چينى، مقابله، ورود اطلاعات در برنامه نرمافزارى، استخراج نمايهها و تكواژهها، تبديل اطلاعات به كتاب و بازبينى نهايى در دستور كار آينده مركز قرار دارد.
ه) مأخذشناسى تاريخ كلام اسلامى
كار موضوعنويسى 75 درصد منابع فارسى و عربى و بيش از 90 درصد منابع غير فارسى و غيرعربى شناسايىشده، انجام شده است. كار موضوعنويسى بقيه منابع باقيمانده و آمادهسازى پژوهشهاى انجام شده جهت عرضه جزء برنامههاى آينده مركز مىباشد. مراحل مربوط به حروف چينى، مقابله، ورود اطلاعات در برنامه نرمافزارى، استخراج نمايهها و تكواژهها، تبديل اطلاعات به كتاب و بازبينى نهايى در دستور كار آينده مركز قرار دارد.
و) مأخذ شناسى منطق
كار موضوعنويسى تمام منابع مهم فارسى و عربى و 60درصد منابع غير فارسى و عربى شناسايى شده در منطق، انجام شده است. مراحل مربوط به حروف چينى، مقابله، ورود اطلاعات در برنامه نرمافزارى، استخراج نمايهها و تكواژهها در دستور كار آينده مركز قرار دارد.
ز) مأخذشناسى فلسفه، عرفان، كلام همراه با موضوعات تفصيلى
درصدى از كار موضوعنويسى، تصحيح و مراحل پژوهشى مربوط به اين مأخذشناسىها انجام شده است (طبق آمار بند«الف») و بقيه كارهاى علمى باقيمانده در اين زمينه در حال انجام است.
اميد مىرود پس از انتشار مأخذشناسى تاريخ فلسفه همراه با موضوعات، با توجه به تجربه مركز كار انتشار بقيه مأخذشناسىها با سرعت بيشترى در دستور كار مركز قرار گيرد؛ بويژه اينكه همزمان با كار آمادهسازى تاريخ فلسفه فعاليتهاى علمى مربوط به بقيه رشتهها در حال انجام است.
نمونه ثبت موضوعى
شيوههاى عرضه
- ب) چاپ موضوعات در قالب كتابهاى كتابشناسى همراه با موضوعات؛
- ج) عرضه دستاوردها در نرمافزار مناسب؛
- د) عرضه دستاوردها در اينترنت، اينترانت و شبكه داخلى.
تعريف
تعيين مقدار اهميت و اعتبار هر يك از منابع علوم عقلى اسلامى.
هدف
- أ) اطلاع رسانى به پژوهشگران علوم عقلى؛
- ب) تعيين دامنه تتبّع در نرمافزارهاى مربوط به كتابشناسىهاى مختلف براى ايجاد سرعت و تسهيل در امر تحقيق؛
- ج) استفاده از آن در تشخيص منابع مهمتر براى تحقيقات و برنامههاى مختلف دائرةالمعارف از قبيلِ توصيف، چكيده، مدخليابى، فرهنگنامهها، دائرةالمعارف و... .
قلمرو
همه منابع علوم عقلى اسلامى كه ثبت مشخصات آنها در مركز انجام شده است.
آمار
انواع فعاليتها و مراحل لازم جهت دستيابى به اهداف درجهبندى:
- أ) تهيه شيوهنامه درجهبندى منابع؛
- ب) جداسازى فهرستهاى تهيه شده از منابع رشتههاى مختلف به تفكيك رشتهها؛
- ج) پيشنهاد درجه منابع و ارائه معيار تعيين درجه، توسط محققان؛
- د) بررسى پيشنهادات محققان در درجهبندى توسط كارشناسان برتر؛
- ه) هماهنگسازى درجات تعيين شده در رشتههاى مختلف؛
- و) عرضه دستاورد تحقيق در برنامههاى رايانهاى و چاپى.
حجم كار انجام شده
حدود 60درصد مراحل كار درجهبندى به اتمام رسيده و 40درصد آن در حال انجام است كه اميد مىرود همزمان با آمادهشدن اطلاعات جهت تبديل به كتاب بقيه مراحل نيز به اتمام برسد.
تعريف
در راستاى تكميل و غنى كردن منابع كتابخانه طرحهاى مختلفى در دست اجرا مىباشد كه يكى از مهمترين آنها «طرح پژوهشى شناسايى آثار عقلى مشاهير علوم عقلى اسلامى و محل نگهدارى آنها» است.
هدف
شناسايى و معرفى آثار عقلى مشاهير علوم عقلى و مشخص كردن محل نگهدارى آنها در كتابخانههاى كشور به منظور ايجاد زمينه تحقيق و غنىكردن كتابخانة مركز.
قلمرو
شناسايى نسخ متفاوت آثار عقلى مشاهير علوم عقلى اسلامى اعم از چاپى، سنگى و خطى از كتابخانههاى مهم.
- تبصره1) آثار مشاهير غير مسلمان علوم عقلى كه با حوزه علوم عقلى اسلامى مرتبطاند مثل ارسطو، افلاطون و... آورده مىشود؛
- تبصره2) آثارى كه موضوع آنها علوم عقلى نيست ولى محتواى آنها ارتباط زيادى با علوم عقلى دارند (مثل اسرار الآيات و شرح اصول كافى از صدرالمتألهين) نيز آورده مىشود.
آمار
در راستاى شناسايى آثار مشاهير علوم عقلى اسلامى، محل نگهدارى اين آثار و دستيابى به نسخههاى موجود از اين آثار در كتابخانههاى مختلف به ويژه نسخ خطى از آنها كه تا كنون چاپ نشدهاند، مركز از سال 85 فعاليت خود را آغاز نمود. با توجه به اينكه در 2 سال گذشته تمركز مركز در فاز اول اين برنامه بوده است، فعاليتهاى انجام شده بيشتر در زمينة شناخت نسخ خطى علوم عقلى از كتابخانههاى در دسترس بوده است. بنابراين فعاليتهاى انجام شده به شرح ذيل است:
أ. ارتباط با مرکز احياء ميراث اسلامى. در ارتباط با اين مرکز حدود 120نسخهى خطى تهيه شد که اين نسخهها شامل حدود 1000 رسالهى خطى است. براى اکثر اين نسخهها فهرست تفصيلى تهيه شده و تعدادى نيز داراى نواقصى هستند که واحد نسخهشناسى در حال رفع اين نواقص است.
ب. ارتباط با کتابخانهى مرکزى آستان قدس رضوى. از اين کتابخانه بيش از 200 نسخهى خطى درخواست شده است که تاکنون حدود 130 نسخهى آن را در قالب 12 لوح فشرده فرستادهاند که در اين واحد نسخهها از عکس به فايل PDF تبديل شده و به همراه صفحهعنوان براى صحافى فرستاده شدهاند، ولى کار فهرستبردارى تفصيلى آنها هنوز در ابتداى راه است و از اين رو نمىتوان بهدقت گفت که اين نسخهها شامل چند رسالهى خطى است اما با توجه به اينکه کار فهرستبردارى چند نسخه به پايان رسيده است مىتوان حدس زد که اين 130 نسخه دستکم شامل 2000 رسالهى خطى خواهد بود. بقيهى نسخههاى درخواستى از آستان قدس در حال پيگيرى است و به زودى به دست ما خواهد رسيد.
ج. دو لوح فشرده شامل حدود 25 نسخهى خطى به طور پراکنده از کتابخانهى مجلس شوراى اسلامى و کتابخانهى آستان قدس (غير از مورد ب) به دست ما رسيده که شامل حدود 100 رساله خطى است.
د. مجموعه فايلهاى نسخ خطى تهيه شده:
- نسخ خطى كتابها : 275 عنوان؛
- رسالههاى خطى: 3100 عنوان.
كارهاى در دست اقدام:
- أ. رفع نواقص از نسخههاى مرکز احياء ميراث اسلامى
- ب. تلاش براى برقرارى ارتباط با بخش ميکروفيلمهاى کتابخانهى مرکزى دانشگاه تهران
- ج. پيگيرى نسخههاى برجاى مانده از آستان قدس رضوى که نزديک به 100 نسخهى خطى خواهد بود
- د. سفر به هند و تهيهى فهرست از مجموعهى 000/25 ميکروفيلم مرکز ميکروفيلم نور در دهلىنو در زمستان امسال. پيشبينى اوليهى ما اين است كه حداقل 5000 از اين ميکروفيلمها در راستاى اهداف مرکز است.
- ه. تبديل عکس نسخهها به فايل پى.دى.اف، تدوين صفحهعنوان براى آنها، صحافى، و در نهايت تدوين فهرست تفصيلى براى هر يک از مجموعههاى خطى
نمونههاى عرضه
واحد نسخه شناسى در فكر تدوين و چاپ «فهرست نسخههاى خطى مركز پژوهشى دائرةالمعارف علوم عقلى اسلامي» است. اين طرح هنوز در مراحل ابتدايى قرار دارد.
نسخهشناسى
هدف از اين فعاليت، شناسايى نسخة معتبرتر يك منبع در منابع چند نسخهاى و معرفى آنها به محققان براى استفاده در ارجاعات است.
انتخاب نسخههاى خطى
انتخاب نسخههاى خطى اغلب از روى فهرستهاى منتشر شده از نسخههاى خطى انجام مىگيرد. البته گاهى در صورت امكان پس از رؤيت خود نسخه (يا تصوير آن ) انتخاب صورت مىپذيرد.
تهيه تصوير آثار
در حال حاضر قريب 2000 عنوان نسخه خطى از اين طريق شناسائى و ثبت شدهاند.
قابل استفاده كردن نسخهها
مراد از قابل استفاده كردن نسخهها، تبديل عکس نسخهها به فايل پى.دى.اف، تدوين صفحهعنوان براى آنها، صحافى، و در نهايت تدوين فهرست تفصيلى براى هر يک از مجموعههاى خطى است.
تعريف
از آنجا كه از برخى كتابهاى مورد نياز محققان مركز چند نسخه چاپى و تصحيح شده وجود دارد براى سهولت استفاده و يك دست كردن ارجاعات و ... بهترين آن نسخهها توسط واحد نسخه شناسى انتخاب شده و به محققان معرفى مىگردد. همه بخشها و واحدهاى مركز ملزم هستند كه در پژوهشهاى خود فقط از نسخههاى كه به عنوان برتر معرفى شدند استفاده كنند.
هدف
اين كار با همكارى و ارتباط با كتابخانههاى مراكز مهم خطي, با هدف تصويربردارى از آنها و براى غنىسازى كتابخانه مركز انجام مىگيرد.
قلمرو
اين طرح شامل همه كتابهايى كه در زمينه علوم عقلى اسلامى هستند و تاكنون به چاپ نرسيدهاند مىباشد.
آمار
165 نسخه
نمونههاى عرضه
عرضه در محدوه داخلى مركز
